Susu geɖewo li si tae wòmawɔ dɔ o.
Gake le gamuɖokui ma me ke la, eya koe nye kekeli blewuu aɖe le zãdoame gã la me. Hamas melɔ̃ ɖe eŋu kpɔ be yeaɖa aʋawonuwo ɖi o va se ɖe fifia. Ne wowɔ dɔ le eŋu le aɖaŋu me nyuie la, mɔnu li fifia be woawɔ ŋgɔyiyi le dukɔwo dome ɖoɖowo me.
Nubabla aɖe le nufiafia yeye si woɖo ɖe te na Hamas be wòaɖa aʋawonuwo ɖi le Gaza la me.
Susu lae nye be ne Hamas tsɔ efe aʋawonuwo na la, Israel aɖe efe asrafowo le Gaza fe akpa 70% si wòxɔ la me.
Esia ate ŋu ase le to me bɔbɔe, gake dunyonyo, aʋawɔwɔ, kakaɖedzimazi, amewo fe ku akpe geɖewo kple Gaza fe tsɔtsrɔ̃ fe nyateƒewo na moveviɖeɖe la gblẽ gbegbe.
Agbenono le Gaza le vɔ̃ɖi gbegbe na Palestinatɔ bubu siwo wu miliɔn eve siwo le agbe no mɔkpɔpɔmanɔmee me.
Na amesiwo fia la, Israel gblẽ wofe aƒewo kple wofe agbenonuwo. Israel wu Palestinatɔ siwo wu 70,000 le aʋawɔwɔ la me, kple ame 1,000 kpe ɖe eŋu tso esi woɖo asi aʋa la dzi, le lãmesẽdɔwɔƒe si Hamas le dzikpɔm na fe xexlẽmewo nu, si UN bu be wosɔ. Unicef gblɔ be Israel wu ɖevi siwo wu 20,000 tso 7 Kele 2023 me, si vidzĩ siwo ade 1,000 ya teti le kukuawo kple abiotɔwo dome.
Gaza akpa gãtɔ le gbagbãm. Menye afɔku si Israel Defense Forces (IDF) fe aʋawɔwɔ dzata la koe o. Dɔwɔna si woɖo, si dulawo do alɔe hã li be woatsrɔ̃ duwo kple teƒe gãwo. Amesiwo mu aƒewo tso Israel la woɖo wo be woawu dɔ si IDF fe bombowo dze egɔme la nu.
Palestinatɔ geɖewo xɔe se be Israel di be yeatsɔ sesẽ anyanya wo ɖa, toe nye be yeana agbenono nasẽ eye wòavɔ̃ ale gbegbe be woasi ne wokpɔ mɔnu. Tatɔwo kple amegãwo le Jordan kple Egypt me hã xɔe se be ame ŋusẽtɔwo le Israel dziɖuɖu me le dɔ wɔm be woawɔ nɔnɔme si woatsɔ ameyibɔwo alo to bubu si nye Palestinatɔwo aɖe ɖa le teƒe ma, eye wòanɔ eme be woanyanewo ɖe wofe liwo godo.
Le Israel-tɔwo fe akpa dzi la, seselelãme sesẽ aɖe le Yuda-tɔ siwo ade 80% dome be Hamas anɔ aɖaba ŋu na yewo eye wòanye afɔku vɔ̃ɖi va se ɖe esime woaɖe efe aʋawonuwo katã kple efe ŋusẽ kpeta aɖe ke ɖa.
Le 7 Kele 2023 me la, Hamas kple Palestinatɔ bubuwo dze Israel dzi, eye wowu ame kloo 1,200, si wo me ame akpa eve le etɔ̃ me nye amedzro siwo me ɖeviwo le, eye woxɔ ame 251 yi Gaza le ga me. Israeltɔ geɖewo xɔe se be Hamas gawɔ Nu ma ake ne wokpɔ mɔnu.
Dukɔwo dome moveviɖeɖe si na wowa nubabla kple Hamas la mewɔa dɔ le aɖaka me o. Ɖoɖo la fe dɔwɔwɔ ɖe nu gã bubuwo hã dzi.
Israel fe tiatia gã aɖe le Kele fe nuwuwu. Dziɖuɖugã Benjamin Netanyahu le megbe le tiatiafe me eye wòle aʋa wɔm menye na efe dunyoagbe kple emenuwo koe o, gake hã na efe aboyododo alo ablɔɖe. Ne wògale zi dzi la, efe afɔɖeɖe le ʋɔnudrɔ̃ƒe le nudzodzo bubuwo me si ate ŋu tsɔe yi gaxɔ me la blowing. Esia atrɔ ne ele ŋusẽ gblẽm.
Netanyahu le tsitretsitsi me le aƒeme kple gbeɖi. Le aƒeme la, medi be ye fe dunyoatɔwo natsɔe be yeɖe asi le Hamas ŋu o. Le xexeame katã la, adrɛs ɖeka si ku ɖe eŋu koe nye Washington DC.
US hã le tiatia dzi kpuie le Adeame me. Zizidziɖula Donald Trump mate ŋu adu dzi le Iran aʋa la me o, eyata edi ɖeka le Gaza. Ne Trump’s Republican paati bu gbegbe la, ŋusẽ si wòlɔ̃a zaza la abu. Trump atsɔ fɔ ɖe Netanyahu dzi ne exɔe se be ele aʋadziɖuɖu si yedi eye wòhiã la mɔ xam.
Netanyahu’s fe dada ɖeka na Israel tiatiatɔwoe nye be yeate ŋu awɔ dɔ kple Amerikatɔwo, si me Trump le, nyuie wu efe hoʋlila bubuɖe. Trump fe dziku gã aɖe hafi tiatiagbe na Israel axɔ nya ma.
Netanyahu nye aɖaŋutɔ le gbegblẽm na game ne wòdo go kuxi gã aɖe. Ate ŋu adze agbagba be yeatɔ̃ asie ɖe tsitretsitsi le aƒeme kple tsitretsitsi tso Oval Office dzi va se ɖe tiatiagbe.

Hamas hã le fukpekpe sesẽ me. Efe amegãwo kple aʋawɔla akpe geɖewo wowi tso Israel gbo. IDF ga le Hamas-tsitsa gãwo wum ne ekpɔ mɔnu. Ale si meŋlɔe la, ka xɔxɔ tso IDF le nye fonu dzi be ewukpɔ aʋafia aɖe si nye Palestina asrafowo fe amegã si wogblɔ be woxɔ gamedziɖulawo le 7 Kele 2023 me.
Palestinatɔ geɖewo tsɔ fɔ ɖe Hamas dzi le nuwuwu siwo do tso efe nyametsotso si wòtsɔ dze Israel dzi le 7 Kele me. Hamas gahɔ kuxi bubuwo tso ƒome sesẽwo kple asrafowo siwo Israel le ga kple kpekpeɖeŋu nam la gbo.
Ele agbagba dzam be yeaga tu ame godoo fe kpekpeɖeŋu ɖo. Esiae nye ale si BBC’s fe Gaza nulɔla Rushdi Abu Alouf gblɔe nam: “Xlewe geɖewo la, Hamas ga trɔ efe dɔwɔwɔ fe akpa aɖe yia hadome kple dunyonyo fe kpekpeɖeŋu me, le Quran srɔ̃srɔ̃ fe ɖoɖowo kple kpekpeɖeŋu na ɖeviwo, sɔhɛwo kple amegãwo me, le esime wòzã kuxi gã si le amewo dome kple ƒome geɖe fe mɔkpɔpɔ ɖe kpekpeɖeŋu dzi.”
Khalil al Hayya, si nye Hamas fe dunyoakpɔla yeye si woda asi ɖe eji la, nye ame vevi aɖe le nyametsotso me be yeatsɔ tsitretsitsi fe nyawo aɖe ɖa le ɖoɖo la ŋu. Egypt kple Turkey wɔ dɔ sesẽ le dukɔwo dome muviɖeɖe me be yeatso egbo.
Hamas fe ɖeɖedziwo ku ɖe Israel fe lɔlɔ̃ be yeatsɔ asrafowo atrɔ le Gaza ŋu. Israel gblɔe kɔtɔe be yeadi be Hamas naɖa aʋawonuwo katã ɖi hafi yeatrɔ.
Nubabla si me woawɔ afɔɖeɖewo le ɖoɖo nu, adze egɔme sui eye wòatu kakaɖedzi ɖo koe ate ŋu awɔ dɔ. Trump anɔ me, si menye nu si dzi woaɖo ŋu ɖo o le aʋa si le gbe me kple Iran kple xexeame fe kuxi bubuwo dome.
Mɔnu la gbegblẽ le zɔzɔm nu ahiã dukɔwo dome kpekpeɖeŋu yia edzi eye dzidzɔkpɔkpɔ gbao aɖeke mana woanɔ te o.
Esia anɔ sesẽ. West Bank si woxɔ la le afɔku gã me be ŋutasẽnuwɔwɔ vɔ̃ɖi vɔ̃ɖi nadzo. Xexlẽme siwo ACLED, si nye ha si kpɔa aʋawɔwɔwo dzi la xɔ, gblɔ be 2026 le afɔ mo be wòanye ƒe si me ŋutasẽnuwɔwɔ suɖo le West Bank tso esime wòdze teƒe la dzikpɔkpɔ egɔme ƒe ewo siwo va yi me.
Yuda-tɔ siwo va tsi teƒe ma la, IDF na mɔ wo eye ame yeyewo le Netanyahu dziɖuɖu me do ŋusẽ wo be woawɔ ŋutasẽnuwɔwɔ, adze Palestinatɔwo dzi eye ɣeaɖewo ɣi la woawu wo eye woanyanewo tso wofe anyigba dzi.
Palestinatɔwo le wo ɖokui woɖom be yeatsi tre ɖe eŋu. Netanyahu tsitretɔwo kple efe nya gblɔla aɖewo xɔe se be edi be kuxi gã aɖe nadzo le West Bank dzi be yeatsɔ wòanye susu na afɔɖeɖe sesẽ hafi tiatia nadzo eye woaɖe tsitretsitsi le Gaza fe Megbe tutu ŋu.
Netanyahu kple dziɖuɖumegã ŋkutawo le efe dziɖuɖu me gblɔe zi geɖe be Palestina dukɔ manɔ anyi kpɔ o.
Bezalel Smotrich, si nye gatsɔla fe dziɖuɖumegã la, le dziɖuɖu la sɔm be wòawɔ nyametsotso siwo fe taɖodzinue nye be woadzĩ Yuda-tɔwo fe nɔƒewo ɖe dzi eye woawu Palestina ɖokuisinɔnɔ fe mɔkpɔpɔwo. Smotrich nye subɔsubɔ-to-lɔ̃la vɔ̃ɖi aɖe si Ɣetoɖoƒe dukɔ gãwo tsɔ tohehe na eye wogbe be wòaga ge ɖe UK, France, Ɣetoɖoƒe dukɔ bubuwo me, kple Australia kple New Zealand o. Israel bu nyametsotso mawo be wnye Yuda-tɔwo futɔnyenye.
Afɔɖeɖe si mana dunyonyo fe mɔkpɔpɔ kple ɖokuisinɔmɔ na Palestinatɔwo o la mawɔ dɔ o, eye wòatsɔ dzidzime bubu aɖo agbe si aʋawɔwɔ ɖdu dzi me.
Dukɔwo dome kpoɖeŋu do kpo la mana viɖe Palestinatɔwo alo Israeltɔwo o. Eawɔ dɔ na amesiwo le akpa eveawo dzi siwo xɔe se be yewo fe masɔmasɔ me kuxi meɖo taɖodzinu aɖeke gbɔ wu futɔ fe ɖeɖe ɖa o.





Ŋuɖoɖowo (0)