Lead Partner kɛha Technology and Transformation, Deloitte Ghana, Roland Baah Teye, ekɛɛ Artificial Intelligence ji dɔmɔ tsɔne kɛha ekɔnɔmi daamɔ ni jɛɛee tɛknolɔji nibii ahe toitoi kɛkɛ.
Yɛ egbɛfaŋ lɛ, Gross Domestic Product (GDP) daamɔ baa kɛji gbɔmɛi kɛ asafoji kɛ nibii ni yɔɔ lɛ feɔ jara ni hi fe tsɔ, no he lɛ AI nyɛɔ eyeɔ ebuaa kɛtsɔ nitoolɔi ashishijee fatamɔi a-kɛmɔ mli, yiŋkpatamɔ mli hewalɛwoo, oya-feemɔ daamɔ kɛ nɔhewalɛ heei a-gbɛji kɛha nɔhee feemɔ a-gbɛmɔ.
Wiemɔ yɛ 2026 Ghana AI Summit and Awards shishi lɛ, Owula Teye, ni lɔɔ nɔŋŋ ji Deloitte Africa Operate and Industry Domain Leader lɛ, wo jara-yelɔi hewalɛ ni amɛkɛ AI tsu ni amɛkɛ fee sɔɔmɔ kɛha jara-fɔlɔi lɛ ahi, amɛwo jara-nibii kɛmɔ mli hewalɛ, amɛna osato toiboo, amɛha daa gbi nitsumɔi atsu ahe kɛtsɔ tsɔne nɔ, ni amɛna shika baamɔ gbɛji heei.
“Kɛha nɔyeli lɛ, AI baawa daata-nɔ juwɛnmɔ, nibii kɛ-haamɔ ni hi fe tsɔ, kɛ nɔ ni yɔɔ mli lɛ. Kɛha jarayelɔi heei lɛ, AI baawa ni amɛma tsawamɔi ni nyɛɔ edaa faa fe maŋ lɛ nɔ jara lɛ,” efai lɛɛ.
Nitsumɔi kɛ Wo-sɛɛ Nitsumɔ
Etsa nɔ akɛ AI baaha tsɔnei atsu nitsumɔi komɛi, titri lɛ nitsumɔi ni agbɛɔ afeɔ kɛ daa gbi nitsumɔi.
“Yɛ be kɔme mli nɔŋŋ lɛ, ebaaha hefaa ba kɛha heatalɔji kɛ gbɛhei heei yɛ daata mlilaamɔ, AI nɔyeli, cybersecurity, dijital nibii feemɔ, AI hekɛnɔfɔɔ, tsakemɔ nɔyeli, kɛ gbɔmɔ kɛ AI nitsumɔ-kafaŋ”.
Egbala mli akɛ wo-sɛɛ nitsumɔ baaaa mɛi ni feɔ AI tsɔnei lɛ adɛ kɛkɛ, shi ebaa-fee mɛi ni nyɛɔ amɛkɛ AI tsuɔ ni amɛkɛ hiɛ amɛnitsumɔ hi, kɛji akawuntants amɛji, dɔktaŋmɛi, tsɔɔlɔi, lɔyani, indjiniani, jarayelɔi, maŋ sɔɔlɔi, loo nitulɔi.
Yɛ Deloitte susumɔ mli lɛ, Owula Teye kɛɛ AI tsakemɔ ni yeɔ omanye lɛ, jɛɛee tsɔne ni a-heɔ loo daamɔ nɔ tsɔɔmɔ ni ajeɔ shishi lɛ kɛkɛ kɛbaa, shi ehe hiaa hiɛnyiɛmɔ, gbɛ-gbamɔ, daata he-saamɔ, tɛknolɔji, ŋalɛ, nɔyeli, kɛ kɛ-nitsumɔ ni feɔ nitsumɔ kɛbaa fee kɔme.
Klɛŋklɛŋ lɛ, eha ana akɛ asafoji heemɔ baabi ni amɛtsɔɔ amɛ-AI otii. Ehe hiaa ni amɛ-hiɛ atse kɛji amɛmiitao amɛkpe shika ni amɛfiteɔ lɛ nɔ, amɛha sɔɔmɔ lɛ ahi, amɛfeo nibii heei, loo amɛtsake jara-yeli gbɛji fɛɛ.
No sɛɛ lɛ, etsɔɔ akɛ asafoji tsake amɛhiɛ kɛmɔ daata he-saamɔ, ni etɛ nɔ lɛ, amɛhala tɛknolɔji ni sa amɛ-otii, amɛhewalɛ, kɛ amɛ-oshara mli shihilɛ.
Yɛ nibaamɔ ni afeɔ lɛ mli lɛ, Deloitte Partner lɛ wo Ghana hewalɛ ni ema heatalɔji, asafoji, kɛ ekomefeemɔi ni he hiaa kɛha AI kɛ-nitsumɔ agbo lɛ.
Ewo maŋ lɛ ŋaa hu akɛ amɛkɛ amɛhiɛ afɔɔ naagbai leeleei anɔ, ni ekɛɛ AI tsawamɔi ni hi fe tsɔ lɛ baafee mɛi ni haa nitsumɔ yibii faa, gbɛhemli tsɛlɛmɔ daa, efite-feemɔ kpiɔ, sɔɔmɔi mli waɔ, ni ehieɔ kpaamɔ-gbɛji ni yɔɔ mli gbɛtsɔɔmɔ hee.
Ema Deloitte kpee-feemɔ lɛ nɔŋŋ nɔ ni eyeɔ ebuaa AI gbe-fai lɛ kɛtsɔ juwɛnmɔ hiɛnyiɛmɔ, ekomefeemɔ, ŋaa-woo yebua, kɛ nitsumɔ-kɛ-hiɛ-naa tsakemɔ nii-naa nɔ.
“Wɔheɔ wɔyeɔ akɛ Ghana yɔɔ ŋalɛ, otii, kɛ jarayeli hewalɛ kɛha ni efee AI hiɛnyiɛlɔ wulu yɛ Afrika”.
Innovation kwɛlɔ yɛ Ministry of Communication, Digital Technology and Innovation, Emmanuel Ofori, ni edamɔ minista lɛ naji aŋɔɔ lɛ, kɛɛ AI damɔ akɛ akɔne yɛ Ghana ekɔnɔmi tsakemɔ mli.
Efai lɛɛ akɛ maŋ lɛ miitsu ni amɛ kɛ amɛ UN mɛi fɛɛ afeɔ kɔme ni amɛna maŋ fɛɛ AI gbɛtsɔɔmɔ kɛha afii 10 ni baa lɛ, kɛ otii ni tse kɛha afi bii fɛɛ afi.
Yɛ egbɛfaŋ lɛ, enɛ baaha maŋ lɛ nyɛ ekwɛ AI daamɔ nii yɛ maŋ lɛ mli.
Ghana AI Summit lɛ otii ji “Artificial Intelligence for Economic Growth and Job Creation: Innovation, Inclusion and Future Jobs”.




Hetooi (0)