Nikasemɔ-nɔkpɛlɔ kɛ corruption-shite-kɛ-wo-lɔ George Ashilevi ebii akɛ awo mla ni wa nɛ kɛte shi kɛwo mɛi ni hɛɔ shika kɛhaɔ amɛ kɔn-woɔ lɛ.
Ehe eyeɔ akɛ Ghana ta ni ekɛtsuɔ nii kɛteɔ shi kɛwoɔ kɔnhɛmɔ-nɔ lɛ efeŋ nɔ ni yɔɔ sɛɛnamɔ kɛji mla-tsulɔi lɛ kɛ amɛ hiɛ fɛɛ ma mɛi ni keɔ shika lɛ pɛ amɛnɔ.
Ye wiemɔ mli yɛ JoyNews Impact Makers Foundation’s forum ni awo gbɛi akɛ ‘Democracy Is Not For Sale’ lɛ shishi lɛ, Owula Ashilevi kɛɛ akɛ naagba nɛɛ tsuɔmɔ biɔ akɛ agbe “mɛi ni haa” kɛ “mɛi ni biɔ” kɔnhɛmɔ-nɔ shika lɛ fɛɛ ahe naa.
Ekɛɛ akɛ eyɛ mli akɛ Ghana ehala democracy akɛ emɔtsɛmɔ gbɛɔ, shi kɔnhɛmɔ-nɔ kusum ni miida nɛɛ miiwo shishijee shishitoo nii ni ama nɔ lɛ he gbeyei.
“Wɔyɛ mɔtsɛmɔ gbɛi; democracy ji ekome, communism ji ekome, kɛ krokomɛi. Wɔhala democracy,” ekyɛɔ yɛ Ho yɛ Sohaa, July 31.
Yɛ elɛ egbeŋɔ, maŋ nɛɛ democracy gbɛ lɛ miikpe kɛ naagba ni wa waa agbɛnɛ.
“Wɔ ni wɔyɛ Ghana nɛɛ, akɛ mɛi ni tsuɔ nii lɛ, kɔnhɛmɔ-nɔ naagba nɛɛ ekpe wɔ agbɛnɛ,” ekɛɛ.
Owula Ashilevi kɛɛ akɛ maŋ-mli sanegbaa kɛ mla-tsumɔ mɔdɛŋbɔɔi lɛ kɛ amɛ hiɛ fɛɛ ma maŋtsɛ-tao-lɔi kɛ mɛi ni miitao gbɛhe ni woɔ shika kɛhaɔ kɔn lɛ amɛnɔɔ, amɛkpɛlɛɔɔɔ mɛi ni kɛ amɛ suɔmɔ hɛɔ shika lɛ amɛnɔ.
“Kɛjɛ mɛi ni haa kɛ mɛi ni biɔ lɛ gbefaŋ lɛ, efeɔ akɛ wɔkɛ wɔ hiɛ ma mɛi ni haa lɛ amɛnɔ nɔɔ shi jeee mɛi ni biɔ lɛ,” ekyɛɔ.
Ekɛɛ ena ni delegates kplɛ yɛ amɛhe mli yɛ abɔ ni amɛbaa-bi kɛjɛ mɛi ni miitao gbɛhe lɛ adɛŋ dani kpe ko baanya.
“Mibanyiɛ mɛi ni miitao gbɛhe lɛ asee kɛya-kpe delegates. Dani wɔbaashɛ jɛmɛ lɛ, delegates lɛ ekpe amɛtswa kɛkpɛlɛ abɔ ni amɛbaaha, Po ni mɔ ni miitao gbɛhe lɛ leee he ko,” ekɛji kpo.
“Hewɔ lɛ amɛkpɛlɛ nɔ ni amɛbaaha lɛ nɔ dani mɔ ni miitao gbɛhe lɛ baakpe amɛ, ni no ji nɔ ni mɔ ni miitao gbɛhe lɛ baanyɛ awo.”
Hewɔ lɛ ebii mla-tsulɔi ahetsɔɔi lɛ akɛ amɛkɔi jeee mɛi ni kɛ nɔko keɔ lɛ pɛ shi amɛkɔi mɛi ni hɛɔ lɛ hu.
“Wɔ mla-tsumɔ lɛ kɛ hiɛ ma mɔ ni haa lɛ nɔ. Ha wɔtsu he nii kɛjɛ mɛi ni hɛɔ lɛ hu amɛgbɛfaŋ ni wɔna kɛji wɔbaanyɛ wɔtsi naa,” ekɛ kãmɔ kɛɛ.
Owula Ashilevi heɔ eyeɔ akɛ mɛi ni hɛɔ kɔnhɛmɔ gbɛfɔmɔ shika lɛ akoi-mɔmɔ baaha mɛi krokomɛi ahe awo la yɛ kusum nɛɛ feemɔ mli.
“Kɛji amɔ mɛi fioo ni hɛɔ gbɛfɔmɔ-shika nɛɛ ni kɛ amɛ tsu mla-gbɛtsɔɔmɔ ni awo amɛ tsuaŋ lɛ, misusuɔ akɛ ebaaha gbeyei awo maŋ lɛ mli. Kɛtsi gbɛ nɛɛ no baaye abua ni ekpoo,” ekɛɛ.
“Shi kɛji wɔkɛ wɔ hiɛ ma mɛi ni haa lɛ amɛnɔ pɛ lɛ, etsiŋ naa kɔkɔɔkɔ. Ha wɔbɔ mɔdɛŋ wɔgbe mɛi ni hɛɔ lɛ hu amɛ tsui.”
Kɛje mla-tsumɔ sɛɛ lɛ, corruption-shite-kɛ-wo-lɔ lɛ kɛɛ hehiaamɔ yɛ ha maŋ-mli tsɔsɔmɔ ni wa fe nɛɛ kɛha tsakemɔ yɛ maŋbii a-subaŋ yɛ kɔnhɛmɔ-nɔ mli.
Kɛjɛ emashilɛ mli akɛ former Regional Director kɛ Director of Public and Corporate Affairs yɛ National Commission for Civic Education (NCCE) lɛ, ekɛɛ tsɔse-he nɛɛ yɛ hewalɛ ni ekɛbaatsɔse maŋbii yɛ maŋ lɛ mli fɛɛ shi eyeɔ helo/nijiaŋ-wujee yɛ nibii ni akɛtsuɔ nii ahewɔ.
“Mianyɛ makɛ ekãa makɛɛ akɛ NCCE shika gbɛfaatsoo gbi ko ekɔɔɔ 80 per cent yɛ be ni ajeeɔ kpo ahaa amɛ lɛ,” ekɛɛ.
Yɛ elɛ egbeŋɔ, commission lɛ yɛ tsulɔi yɛ maŋ lɛ he fɛɛ he ni amɛnyɛɔ amɛ kɛ maŋbii wieɔ yɛ amɛ maŋ mli wiemɔi amli kɛji aha amɛ shika ni fa.
“Maŋ nɛɛ kɔna fɛɛ kɔna, kɛji oyaa jɛmɛ lɛ, obaana NCCE tsulɔi yɛ jɛmɛ. Amɛyɛ gbɔmɛi ahewalɛ ni amɛkɛbaatsɔse maŋnyo fɛɛ maŋnyo yɛ wiemɔ fɛɛ wiemɔ mli yɛ maŋ nɛɛ mli. Shi naagba lɛ ji shika ni ahai amɛ,” ekɛɛ.
Owula Ashilevi ebii amanye-nɔyeli lɛ akɛ amɛha NCCE nibii ni he hiaa amɛ lɛ, ni ekɛɛ akɛ maŋ-mli tsɔsemɔ ni yaa no ji nɔ ni he hiaa kɛha kɔnhɛmɔ-nɔ gbɔjɔmɔ kɛ Ghana democracy bulɛ.
“Kɛji omiitao otsu he nii lɛ, esa akɛ otsu he nii kɛjɛ maŋ-mli tsɔsemɔ gbɛfaŋ, ni no biɔ akɛ wɔha NCCE nibii ni he hiaa kɛha tsɔsemɔ tsumɔ ni ewo gbɛ ni maŋ nɛɛ baanyiɛ nɔ lɛ kpo,” ekɛɛ.





Hetooi (0)